Kutsal Sümela Manastırı, eski tarihte Trabzon’da yüksek kayalıklarda kurulmuş olup, Dünya’nın en eski ve en mühim tarihi anlamstırlardan biri olma hususiliğini taşır. Manastır ismini, üzerinde kurulmuş olduğu dağın, tarihteki ismi olan Mela’dan almıştır. Yunancada Stou mela Mela’da anlamını taşımaktadır. Fakat bölgede durumen daha konuşulmakta olan kökeni binlerce senea dayanan Karadeniz’e özgü Rumca Lehçede bu ad Sou-mela’dır. Yani Modern Yunancada “Stou-mela” iken, Bölgede durumen konuşulan Rumca lehçede “Sou-mela” olarak geçer. Bundan dolayı bugün duruma bu yere Sümela denilmektedir.
Bu dağın zirvesinde kurulmuş olan bu muhteşem anlamstırda, tarihte çok mühim bir yer tutan, mucizeler yaptığına inanılan ve Hıristiyanlar dahilin nihayet derece mühim ve mukaddes sayılan bir ikona muhafaza edilmiştir. Hıristitaraf dünyasında çok önem taşıtaraf bu ikonaya bugün, Hıristiyanlar tarafından “Panagia Soumela” ikonası adı verilmektedir. Bu mukaddes, görkemli ve mucizevî ikona İncil yazarlarından biri olan Aziz Luka tarafından çizilmiştir. Bilindiği gibi Aziz Luka büyük bir doktor, tarihçi ve Panagia Soumela ikonası gibi çizmiş olduğu daha birçok ikonalarla birlikte kilise tarihinde büyük bir ikonist olma ününe sahiptir. Yaygın bir inanışa ve birçok kaynağa göre, Aziz Luka bu ikonayı her gittiği yere birlikteinde götürmüş ve Kutsal Meryem Ana onu bu nedenle mutlu kılıp, Aziz Luka’nın yaptığı her işi kutsamıştır.

20110621_9467847_365106464 20110621_3406751_4781305194

Panagia Soumela İkonası’nın bugünkü orijinal durumi
Öte tarafdan Sümela İkonası’nın tarihi, çok alakanç olmasının tarafı giza, çok enteresan ve dramatik olaylarla doludur. İncil yazarı olan Aziz Luka’nın çizdiği bu ikona, en kıymetli üç mucizevî ikonasıdan biri olarak kabul edilir. Bunun gerçekliği ve tarihi, imparatorluk kayıtlarının tarafı giza Patrikev belgeleriyle de doğrulanmaktadır. Yukarıda da belirtmiş olduğumuz gibi, Aziz Luka bütün seyahatlerinde tarafına bu çizmiş olduğu ikonayı taşımıştır. Aziz Luka’nın MS 84 seneında zeytin ağacı üzerinde haça artlip öldürülmesi üzerine, onun güvenilir öğrencisi olan Ananias, ikonayı alıp Atina’ya götürmüştür. Tarihi kayıtlara göre İkona’nın yapmış olduğu sayısız mucizelerden dolayı, bütün Hıristitaraf dünyasında büyük bir üne kavuşur ve Thebes’de Atina yakınlarında O’na adanmış bir kilise inşa edilir ve bu mucizevî ikona oraya konulur.

Aziz Luka’nın bir Panagia İkonasını çizdiği anı gösteren bir ikona
Daha nihayetra 4. asırda genç bir rahip olan Basil, Kutsal Ayin’i yaparken Kutsal Bakire Meryem Ana ona bir anda görünür. Meryem Ana ona ve yeğeni Sotirichos’a ıslakamları boyunca onlarla birlikte kalacağına söz vererek, onlardan keşiş olmaları dahilin hazırlık yapmalarını ve Panagia Soumela İkona’sının o vakitlarda bulunduğu Thebes’deki kilisenin anlamstırına gitmelerini ister. Böylece Aziz Luka tarafından çizilmiş olan Mucizevî Panagia Soumela İkonası’nın bulunduğu kiliseye giderler ve kiliseye girdiklerinde ikonaya doğru yürürler ve ikonayla karşılaştıkları an onun önünde yüzükoyun yere kapanırlar. Çok büyük bir hürmetle Mucizevî ikonayı öperek, önünde diz çöküp başlarını eğerek alçakgönüllülükle dualar edip Mucizevi Panagia Soumela İkonasın’dan ıslakamları boyunca onlara yol göstermesini dilerler. Dua ettikleri gizada Kilise’nin dahili, ilahi söyleyen meleklerle dolar ve ikonadan bir anda gelen tatlı bir ses, Basil ve Sotirichos’a ıslakamları boyunca onlara eşlik edeceğini ve yol göstereceğini söyler. Bundan derhal nihayetra ikona, bulunduğu yerden iki melek tarafından kaldırılarak, açık olan bir pencereden bulunduğu bu kiliseden ilahiler eşliğinde çıkar.

Panagia Soumela İkonası’nın Paracletos Manastırında tutulan bir kopyası

Sümela Manastırı’nın kurucuları olan Aziz Barnabas ve yeğeni Aziz Sophronios’u gösteren ikona
Bu arada ikona, Karadeniz’in Kuzeydoğusunda bulunan Trapezunta’nın ( Şimdiki Trabzon) yaklaşık 45 Km cenupinde yer alan Mela Dağı’na mucizevî bir biçimde kendi kendine gider. Bir takım kaynakları incelediğimiz vakit, bu ikonanın oraya uçarak melekler eşliğinde gittiği söylenir. Bu iki keşiş kilisede gördükleri karşısında büyük bir şaşkınlığa uğrarlar ve melekler eşliğinde pencereden çıkan ikonanın nereye gittiğini merak ederek, büyük bir heyecanne kapılırlar. Bu olup bitenlerden nihayetra kilisede dua ettikleri gizada Meryem Ana onlara bir anda görünür ve onlardan, kendisinin onlara göstereceği yolu takip etmelerini ve Karadeniz’in Kuzeydoğusunda yer alan Trapezunta’nın Güneyinde kalan Mela Dağı’na gitmelerini ister. Bir rivayete göre Meryem Ana onlara her gece düşlarında görünerek, onlara takip etmeleri gereken yolu göstermiştir.

Sümela Manastırı’nın kurucuları olan Aziz Barnabas ve yeğeni Aziz Sophronios’un Panagia Soumela İkonası’nı tuttuklarını gösteren ikona
(Sts. Barnabas and Sophronios, the founders of the Monastery of Soumela in the Black Sea, holding the icon of the Panagia Soumela)
Daha nihayetraları Basil olan “Barnabas” ve yeğeni Sotirichos da “Sophronios” olarak adlandırılırlar. Tarihi kayıtlara göre bu iki keşiş Athos dağı, Latmos ve Papikon’dan Efes’e vararak, buradan bindikleri bir tekneyle Trabzon’a varmışlardır; fakat bir takım kayıtlarda bu keşişlerin bu yolu yürüyerek kat ettikleri de söylenir. Barnabas ve Sophronios, Trabzon’a vardıkları vakit Mela Dağı’nın bulunduğu yeri aramaya başlarlar. Sümela ikonasını ararlarken, nihayetunda mola verdikleri bir yerde karşılaştıkları yerli bir çiftçi, onlara Mela Dağı’nı gösterir. Mela Dağı’nın etrafında dolaşmaya başlataraf keşişler, rivayete göre bir gün nihayetra dağa doğru büyükn nehri takip ederek dağın zirvesine yakın bir yerde uyurlar. Sabah uyandıklarında, kendilerini tekrar bu dağın zirvesine biraz yakın bir kuru mağara bulurlar. İkonayı dağın her yerinde olduğu gibi orada da aramak dahilin girdiklerinde bir anda düz bir çıkıntının üzerinde ışıldataraf bir biçimde Panagia Soumela İkonası’nı karşılarında bulurlar.

panagiasoumela250a

Aziz Luka’nın çizdiği Panagia Soumela İkonası’nın bir kopyası
Hiçbir ıslakam kaynağı olmataraf bu yerde, Mela Dağı’nın o dik ve sarp yokuşunda, bütün ıslakam güçluklarına karşın mutluluk dahilinde ıslakamaya başladılar. Çünkü onlar Kutsal ve mucizevî Panagia Sümela ikonası aracılığıyla Tanrı’ya nihayetsuz bir güvenle bağlanmışlardı ve onların oraya gitmesini isteyen Kutsal Bakire Meryem’in, onlara söz vermiş olduğu gibi, kendilerine her vakit uçurumdım edeceğinden hdahil kuşkuları yoktu.
Günlerden bir gün onlara yiyecek yüklü bir eşek görünür ve hatta eşeğin üzerinde, bulundukları yerin yakınında bulunan Vazelon Manastırı’nın baş keşişi tarafından ovalan bir name bulunur. Mektupta Kutsal Meryem Ana’nın bu baş keşişe göründüğü ve ondan, onlara aş göndermesini istediği yazar.
Burada kendileri dahilin küçük hücre odaları inşa edip, ikonanın bulunduğu mağarayı şapele (küçük kiliseye) çevirdiler. Manastır yapılan çalışmalarla daha nihayetra büyütülür ve Yunanca Theotokos’a tarafi “Mesih’in” annesi Meryem Ana’ya adanır. Bundan dolayı oraya bugün Sümela Manastırı’nın tarafı giza Meryem Ana Manastırı da denilmektedir.

Sümela Manastırı’nın dıştan ve dahilten bir görünümü
Manastırın inşaatı tamamlandıktan nihayetra MS 386 seneında, Trabzon’un Başpiskopos’u tarafından törenler ve dualar eşliğinde açılışı yapılır. Bizans döneminde bu anlamstır, aynı vakitda hususi bir eğitim yeri olma hususiliğini taşımıştır ve tarihte çok mühim, birçok Bizans ve Batılı kralların, bu görkemli anlamstırda, Panagia Sümela İkona’sının önünde taç giydirildikleri de söylenir.
Kısa vakitda keşişlerin Mela Dağındaki ıslakamları ve de mucizvî ikonanın ünü hızla yayılır ve anlamstırı Dünya’nın her yerinden gelen sayısız Hıristitaraf hacılar o dönemde ziyaret etmeye başlar. Aynı vakitda birçok yerden gelen insanlar orada ilahiyat eğitimi alarak keşiş oluyorlardı. Bu ve bunun gibi bazı olaylar bize bu anlamstırın aynı vakitda bir ilahiyat mektepu olarak da kullanıldığı izlemini vermektedir.

Görkemli Sümela Manastırı’nın karlı bir havada dıştan görünümü
Sümela Manastırı da Bizans İmparatorlarının çok önem verdikleri bir yer olmakla birlikte, imparatorların da büyük bir zevksini kazanmıştır. Aziz Luka tarafından çizilen bu Mucizevî ikona, Mela Dağı’na kurulmuş olan bu anlamstıra büyük bir önem kazandırmıştır ve aynı vakitda anlamstırda yapılan işlerin başarıları her yerde konuşulmakla birlikte, bunlarla vakit vakit tarih sahnesinde karşılaşmak mümkündür. Bu Manastır, kurulduğu tarihten saygınlıken bölgesinin en mühim anlamstırı olma hususiliğini de taşımıştır.

Panagia%20Soumela%20-%20original

Manastırın harabeyken çekilmiş bir resmi
7. Yüzyılda anlamstır, maalesef çevreden gelen bir takım yabancı gruplar tarafından büyük bir istilaya uğramış ve yağmalanmıştır. Acılı olayların ıslakandığı bu dönemde, anlamstırdaki keşişler gözyaşları dahilinde anlamstırı terk etmek güçunda kalırlar. Hatta istilacılar anlamstırın en mühim parçası olan Kutsal Sümela İkonasını yok etme girişiminde bulunmuşlarsa da bu girişimleri başarısızlıkla nihayetuçlanmıştır. Manastırı harabeye çeviren bu saldırganlar, daha nihayetra bölgeye de büyük bir zarar verdikten nihayetra, oradan ıraklaşırlar. Manastırı istila anında terk eden keşişler, art gelerek anlamstırı tekrar restore edip, her şeyi eski şekline çevirmeyi başarırlar. Nitekim bu mutluluk uzun sürmez ve anlamstır tekrar istilacı haydutların hücumsına uğrar ve rivayete göre anlamstırda ıslakataraf bütün keşişleri katledip, öldürdükten nihayetra haydutlar bölgeyi ikinci kez terk ederler. Bu olaylar anlamstırın en acılı ve kanlı tarihinden birini tarafsıtması tarafında, bugün bile düşünüldüğünde, insanne büyük bir acı ve üzüntü ıslakatan elemli bir dönemi tarafsıtır.
Mucizeler Anne’si Kutsal Bakire Meryem, anlamstırın bu kanlı ve elemli olaylarından nihayetra, M.S. 644 seneında anlamstır bölgesinde ıslakayan, fapislik ve okuma yazma bilmeyen, bir çiftçi olan Christopher’a bir anda görünerek ondan, evvel bölgenin episkoposuna gidip keşiş olarak adanmasını, yıkılan anlamstıra dönüp, nispetın yeniden canlandırılmasını ve anlamstır yapısını da restore etmesini ister. Tüm bu gördükleri karşısında şaşkına dönen çiftçi Christopher Tanrı’yı över ve Kutsal Meryem’in ona dediklerini yerine getirip, çok geçmeden anlamstır yapısına varır ve mucizevî bir biçimde, anlamstırın hücumya uğramasına karşın, Panagia Sümela ikonasını ve bulunduğu kilisenin hiçbir şeklide zarar görmediğini görür. Sevinç ve mutluluk dahilinde dualar edip, Tanrı’ya övgüler sunan Christopher daha nihayetra kiliseyi silip temizlemeye başlar, tam o gizada orada gördüğü Kutsal İncil’i açar ve bir anda mucizevî bir biçimde okuyabilmekte olduğunu da ayrım eder. Daha evvel kara bilgisiz olan Christopher, Kutsal Bakire’nin ona mucizevî bir biçimde okuma yazma öğretmesiyle arkaık alim bir keşiş olmuştu. Bu biçimde anlamstır 644 seneında Christoper tarafından restore edilip, tekrar birçok insan tarafından ziyaret edilmeye başlar ve tekrar Hıristitaraf dünyasında tekrar eski ününe kavuşur.

Manastırın dahil kısmının bir bölümünü gösteren eski bir fotoğrafı
Manastır tarihte birçok kez, hücumlara uğrasa da, mucizevî Panagia Sümela ikonası günümüze kadar ıslakamta kalmayı başarmıştır. Onun mukaddes görüntüsü önünde birçok insan kötü hastalıklardan kurtulduğu gibi, kötü tür ve şeytanne da esir birçokları, bu kötü ruhlardan arınmıştır. Kutsal Meryem Ana ve O’nun tek Oğlu Mesih İsa’yı tasvir eden bu mucizevî ikonanın, Aziz Luka’nın onu çizmesiyle başlataraf mucizeleri günümüzde durumen daha sürmektedir. Bundan dolayı bu ikona tarihten günümüze dek Karadeniz Bölgesi’nin ve o tarihte orada ıslakataraf bütün Rumların mühim bir sembolü olduğu gibi, bugün de bu etkisini sürdürmektedir.
1461 de bölge Osmanlıların eline geçmesiyle Sümela Manastırı, Osmanlı padişahları tarafından da nihayet derece saygın ve mukaddes bir yer olarak görülmüş ve bu biçimde Osmanlılar döneminde de mukaddes bir yer olma prestijini korumuştur. Bununla birlikte anlamstırda ıslakataraf keşişler dini vecibelerini hiçbir baskı altında olmaksızın hür bir biçimde sürdürmüşlerdir. Rivayete göre anlamstır birçok Osmanlı padişahları tarafından ziyaret edilip, büyük bir duyguluiyetle koruma altına alınmıştır. Bir takım belgeler incelendiği vakit anlamstıra padişahlar tarafından bir takım armağanler de verilmiş olduğu görülmüştür.

Mela dağının zirvesine yakın inşa edilen Sümela Manastırının sisli bir havada çekilen resmi
Fakat anlamstır 1923’de ortaya çıkan nüfakıl mübadelesi nihayetucunda ve bir takım nedenlerden dolayı dahilinde ıslakataraf keşişler gözyaşları ve acı dahilinde anlamstırı terk etmek güçunda kalırlar. Bu olay anlamstırın kuruluşundan beri ıslakanılan en acı olaylardan biridir. Bu biçimde anlamstırda, dini etkinlikler, keşişlerin oradan ayrılmasından nihayetra, nihayeta ermiştir. Ne acı ve acılidir ki, Panagia Sümela ikonasının mucizevî bir biçimde geldiği ve kendine ev olarak seçtiği efsanevi ve birçok mucizenin ıslakandığı o anlamstır; keşişler tarafından güçunlu olarak terk edilmiştir. Nitekim bu yer bütün Hıristiyanlar tarafından bugün dahi mukaddes sayılır ve her gün binlerce kişi tarafından ziyaret edilir.
Keşişler anlamstırı terk etmeden evvel, anlamstırın dahilinde bulunan çok kıymetli mukaddes eşyaları; anlamstırdan yaklaşık 1km ıraklıkta bulunan ve Aziz Sofronios tarafından, Aziz Barnaba adına yaptırılan küçük kilisenin önünde gömmüşlerdir.
Bu çok kıymetli mukaddes eşyalar: Aziz Luka tarafından çizilen ve anlamstıra büyük bir ün kazandıran Sümela ikonası, parşömen kâğıda Aziz Christopher tarafından kopyalanmış el ovası İncil ve İmparator Manuel Comnenos tarafından anlamstıra armağan edilmiş mukaddes haç idi.

agioi_varnavas__sofronios_oi_ktitores_tis_monis_soumela

Sümela Manastırı’nda ıslakataraf baş keşiş ve başka keşişleri gösteren bir fotoğraf
( Facade of the monastery church of Soumela with the abbot and monks)
Daha nihayetraki senelarda o vakitki Yunanistan Başbakanı Eleftherios Venezelos’un Türkiye Başbakanı İsmet İnönü ile birlikte yaptığı görüşmeler nihayetucunda 22 Ekim 1931’de Sümela Manastırının en nihayet keşişlerden biri olan Peder Amrosios’un mukaddes eşyaları almak dahilin Trabzon’a gelmesi konusunda anlaşmışlardır. Bu keşiş, mukaddes eşyaları gizledikleri Barnabas Kilisesi’nin önüne gidip gömdükleri gizli yerden çıkartarak onları Atina’ya getirmiştir. Daha nihayetra Peder Amrosios’un Sümela’dan getirdiği bu mukaddes ve nihayet derece kıymetli parçaları Atina’daki Benaki Müzesi’nde 20 sene boyunca saklanmıştır.

1931 Türkiye ve Yunanistan Başbakanları İsmet İnönü ve Eleftherios Venezelos
1950 seneında bir Karadenizli Rum olan Dr. Philon Ktenides, Aziz Luka tarafından çizilen mucizevi Sümela İkona’sının yeniden bir anlamstıra konulması ve aynı vakitda Trabzon’daki Sümela Manastırına benzer bir anlamstırın yaptırılması dahilin, orada ıslakataraf bütün Karadeniz uyruklu Rumları teşvik eder.

Yunanistan’da Veria’da bulunan Vermion dağındaki Sümela Manastırı
Bugün Sümela Manastırı İkonası burada tutulmaktadır.
(Picture of the Monastery of Panagia Soumela, Vermion Mountain, Veria, Greece)
Bunun üzerine 15 Ağustos 1952 seneında Veriya’da, Vermion dağında yaptırılan yeni anlamstıra Sümela Manastırı adı verilmiş olup, Atina’da ki Benaki müzesinde 20 sene boyunca saklanan Mucizevî Sümela İkonasını da bu yeni Manastıra yerleştirmişlerdir. 1952’den günümüze dek her sene milyonlarca insan bu kiliseye giderek Mucizevî Sümela İkonası’nı ziyaret etmektedir.